niedziela, 11 września 2011

York, shambles, ulica, średniowiecze, architektura, szachulce, budynki, miasto 

Tym razem zapraszam Was na najsłynniejszą ulicę Yorku Shambles jest to kolejny skarb tego miasta. Miejsce to w 2010 roku zostało wybrane i okrzyknięte Most Picturesque Street,  czyli najbardziej malowniczą ulicą w Wielkiej Brytanii. Możecie się zastanawiać, dlaczego taki plebiscyt wygrała jakaś mała uliczka z miasta na północy a nie jakaś aleja w Londynie. Wystarczy jednak się przejść tą średniowieczną uliczką i już zrozumiemy, polecam pójść tam wcześnie rano, kiedy nie ma tłumu turystów robiących zdjęcia a także wieczorem może nawet w ramach jednego z Obchodów z Duchami (Ghost Tours).

Shambles, York, miasto, architektura, średniowiecze, półki, sklepy,

stare półki rzeźnickie 

shambles, półki, sklep, York, ulica, średniowiecze,

Ulica ta była kiedyś znana, jako The Great Flesh Shambles,  nazwa ta pochodzi od anglosaksońskiego słowa „Fleshammels” a dosłownie „flesh shelves” to słowa, jakimi określano półki, na których rzeźnicy wystawiali swoje towary.  Była to ulica rzeźnicka ze sklepami, które to jednocześnie były ubojniami. Do czasu, gdy ustanowiono targowisko żywca w mieście, zwierzęta do uboju trzymano na zapleczu domów, w ten sposób zapewniając świeżość produktu. Warto wspomnieć, że wszelkie odpadki wyrzucane były na ulicę, w tzw. „runnel” ściek, rynsztok takie lekkie zagłębienie biegnące wzdłuż ulicy. Miały tam wyżerkę szczury i rosły sobie duże i tłuściutkie, takie warunki były też przyczyną wybuchających epidemii zwłaszcza, gdy do tych odpadów dołączały nieczystości domowe oraz zwierzęce odchody. Słowa „shambles” używa się czasem właśnie do określenia bałaganu, brudu czy zamieszania i totalnego chaosu.

Shambles, York, ulica, miasto, średniowiecze, architektura, szachulce

Jeszcze w 1872 roku było tu 25 takich sklepów, dziś nie ma żadnego, choć jest jeden w uliczce odnodze tzw. Little Shambles w stronę targowiska na Newgate. Ulice o podobnej nazwie znajdują się także w innych miastach, ale ta jest pięknie zachowana i choć rzeźnicy zastali wyparci przez bardziej czyste zawody, są tu sklepy ze słodyczami, kanapkami, pamiątkami i to one przyciągają turystów.

Shambles, sklep, chocolatier, czekolada, York, średniowiecze, ulica,

Średniowieczne budynki na tej brukowanej uliczce mają ciekawą przypadłość wydaje się, że chylą się ku sobie i to też tak przyciąga zwiedzających, niektórzy twierdzą, że można sobie przez okno padać ręce.

Shambles, York, ulica, dom, szachulce, architektura, miasto, śreniowiecze 

Ulica jest tak stara, że wspomina się o niej w „Domesday Book” z 1086 roku, jest to taki dokument w rodzaju spisu powszechnego z czasów panowania Wilhelma Zdobywcy ( nowy monarcha chciał wiedzieć, jaki jest stan jego nowo podbitego królestwa i zarządził taki spis - dla historyków jest to fantastyczny dokument społeczno gospodarczy). Z tego powodu jest ona uważana za najstarszą średniowieczną ulicę w Europie, która nadal funkcjonuje i jest na dodatek tak świetnie zachowana.  

dom, Shambles, York, średniowiecze, ulica, budynek, architektura

Przechadzając się tą uliczką dojdziemy do sanktuarium - budynki 35 i 36, ta ulica ma swoją świętą, była nią Margaret Clitherow (naprawdę mieszkała ona w 10 i 11). Oto jej historia.

Urodziła się ona w rodzinie producenta świec już po zerwaniu przez króla Henryka VIII z Rzymem, w roku 1571 wyszła za mąż za rzeźnika Johna Clitherow (miała wtedy 15 lat). Byli szczęśliwym małżeństwem, na świat przyszło troje dzieci, a kiedy w wieku 18 lat zdecydowała się ona przejść na katolicyzm mąż nie miał nic przeciwko temu, choć sam pozostał w swoim wyznaniu - jego brat był księdzem. Później jej syn Henry wyjechał do Reims by kształcić się tam na katolickiego kapłana. W jej domu regularnie odbywały się msze, i dawała ona też schronienie księdzu i innym prześladowanym za wyznanie osobom. Jej dom i sąsiedzki były połączone otworem na strachu – droga ucieczki w razie rewizji, które zdarzały się od czasu do czasu.

sanktuarium, Margaret Clitherow, York, Shambles, święta Margaret, dom,

Szczęście sprzyjało Margaret przez 12 lat aż do 1586 roku, kiedy to została ona aresztowana pod zarzutem ofiarowania schronienia księdzu. Margaret bała się o swoje dzieci, jeśli dojdzie do procesu to one zostaną poddane przesłuchaniom, które oznaczają tortury i odmówiła składania zeznań i przyznania się do czegokolwiek. Karą za odmowę było tzw. gniecenie chyba tak chciano wycisnąć z oskarżonego skruchę. Podejrzanego, więc kładziono na ziemi i przygniatano kamieniami i tak miał zostać przez 3 dni bez jedzenia i picia aż poszedł po rozum do głowy i zdecydował się na współpracę z sądem. W Wielki Piątek 1586 roku, poddano Margaret ”gnieceniu” miało to być wykonane przez dwóch sierżantów, ale oni wynajęli czterech żebraków do tego zadania. Nagiej Margaret zakryto twarz chustą i położono na ziemi na moście na rzece Ouse na ostrym kamieniu wielkości pięści. Następnie położono na nią drzwi i na te drzwi zaczęto nasypywać kamienie i gruz. Pod wpływem tego ciężaru ten kamień, na którym ona leżała wbił się jej w kręgosłup zadając śmierć i już po 15 minutach Margaret była martwa, leżała tam przez następne 6 godzin. Jej odcięta ręka jest teraz relikwią przechowywaną w kaplicy w pobliskim Bar Convent. Królowa Elżbieta I napisała list to obywateli miasta York wyrażając swoje oburzenie na takie potraktowanie kobiety.

Shambles, York, ulica, średniowiecze, miasto, architektura,

Mianem „The Shambles” określa się też kompleks starych uliczek w tym rejonie, pełno tu czarujących domów szachulcowych, przejść i zakamarków.  Urocze to miejsce i każdy budynek ma coś osobliwego, czas się tu prawie zatrzymał, na szczęście obecny handel nie produkuje tylu odpadów i nie są one wyrzucane na ulicę, spacer nie jest, więc tak uciążliwy. Zapraszam na tę jedną z najładniejszych i najciekawszych ulic w Yorku i być może całej Wielkiej Brytanii.

Shambles, sklep, czekolada, York, ulice, średniowiecze, szachulce,

dużo jakoś było sklepów czekoladowych

sklep, York, shambles, ulice, pamiątki, architektura, wystawy sklepowe

kolejny uroczy sklepik na Shambles 

 szachulce, York, średniowiecze, miasto, Shambles, Little Shambles, architekura, dom,

szachulcowy domek i odchodząca w kierunku targowiska Little Shambles

rynna, dach, szachulce, budynek, architektura, średniowiecze, York

rynna 

 Shambles, Little Shambles, York, szachulce, ulica, domy, średniowiecze, architektura

Najbardziej Malownicza Ulica Wielkiej Brytanii i bardzo słusznie.

 

 


sobota, 10 września 2011

Mam dużo zdjęć z tego miejsca i jeszcze ich trochę pokaże dla zachęty.

 

York Minster, katedra, architektura, średniowiecze, gotyk, budynek, religia,

Wejście od strony zachodniej z dwoma wieżami

York Minster, katedra, architektura, gotyk, średniowiecze, kamienna,

masa z kamienia

York Minster, katedra, architektura, gotyk, średniowiecze,

wieki sztuki rzemielśniczej 

York Minster, katedra, gotyk, średniowiecze, historia,

wydaje się sięgać nieba

York Minster, kateda, architektura, historia, gotyk, kamień, budowla

York Minster, katedra, gotyk, średniowiecze, architektura, historia, arcybiskup, rzeźba

nad wejściem zachodnim wchodzących błogosławi arcybiskup

York Minster, architektura, katedra, gotyk, rzeźba, maszkara

detale kamienne

York Minster, katedra, gotyk, architektura, religia, rzeźba, średniowiecze

York Minster, katedra, architektura, gotyk, średniowiecze, green man, rzeźba

Green Man - zielony człowiek

katedra, York Minster, archtektura, gotyk, średniowiecze, rzeźba

York Minster, katedra, architektura, muzyka, rzeźba, gotyk, średniowiecze,

muzykanci w kamieniu

York Minster, katedra, grobowiec, anioł, angel, gotyk, średniowiecze,

aniołek ociera łzy

York Minster, katedra, drewno, gotyk, architektura, historia, średniowiecze

nie tylko w kamieniu, drewniane detale

York Minster, grobowiec, katedra, gotyk, architektura, drewno, skrzynia, średniowiecze

skrzynia drewniana na szaty liturgiczne z XIII wieku

York Minster, kamieniarstwo, rzeźby,

współcześni kamieniarze w York Minster i turyści z humorem 

York Minster, kamieniarstwo, rzemiosło, rzeźba

kontynuacja tradycji kamieniarkich

York Minster, katedra, rzemiosło, kamieniarstwo, rzeźba, humor

I to nie wszystko co warto tam zobaczyć, zachęcam do wyprawy do Yorku. 

czwartek, 08 września 2011

York Minster, gotyk, średniowiecze, architektura, budynek, Anglia,  

W pierwszej części było głównie o historii i Transepcie teraz czas na Nawę tej świątyni, część zachodnia to przykład gotyku dekoracyjnego a wschodnia to gotyk perpendykularny (późny gotyk angielski lub gotyk pionowy). Część zachodnia to przede wszystkim ogrom przestrzeni i ból głowy od patrzenia w górę. Jest to najszersza nawa gotycka w Anglii, jej budowę rozpoczęto w 1291 roku. Na ścianach i w oknach jest kawałek historii, znów kampanie Edwardów I i II przeciw Szkocji i herby tych z arystokracji, którzy z nimi na te wyprawy się udali. Jest tu też w witrażach szkło z Normańskiej świątyni; użyte, aby ograniczyć rosnące koszty rozbudowy i tak mamy witraż z odzysku (pochodzący z około 1150 roku) - Drzewo Isajego „Jess Tree” ukazujący drzewo genealogiczne Jezusa, jest tu Maria, Salomon i David, jest to najstarszy przykład witraża barwnego z terenów Anglii.

Jess Tree, York Minster, katedra, witraż, architektura, szkło, okno, gotyk, 

Niektóre z witraży zostały ufundowane przez osobistości i ich postacie zostały uwiecznione w szkle. I tak tuż przy Transepcie po stronie północnej jest okno Ludwisarza Richarda Tunnocka jest on tu ukazany, jako postać modląca się do św. Williama, reszta okna to symbole ludwisarskie, ukazany został jego fach i proces wylewania dzwonów, jest to zarazem ciekawy dokument socjologiczno gospodarczy.

Okno ze św. Wincentym przedstawiać ma darczyńcę Wincentego ofiarowującego świętemu podarek inne okna witrażowe to min witraż Pielgrzyma (1325) gdzie mamy Piotra otoczonego przez pielgrzymów, ale jest tu też pogrzeb małpy, małpi doktor, lis dający kazanie kogutowi, parodia polowania gdzie jeleń goni psa myśliwskiego.

Ciekawy jest ten smok z głową skręconą do góry, uważa się, że była to część średniowiecznego mechanizmu do podnoszenia pokrywy chrzcielnicy, która niestety została zdewastowana w czasie Reformacji.

Sklepienie świątyni uległo zniszczeniu w czasie pożaru w 1840 roku, obecne osiem brosz (każda ma 1 metr średnicy) to kopie oryginałów z wyjątkiem sceny Narodzenia pruderyjni Wiktorianie zarządzili, że Maria ma karmić Jezusa z butelki! Są one tak wysoko, że trzeba lornetki żeby im się dobrze przyjrzeć, ale moralność musi być chroniona, nie wiadomo czy śmiać się czy płakać.

sklepienie, York Minster, katedra, gotyk, średniowiecze, architektura

Co jest dodatkową ciekawostką w XVIII i na początku XIX wieku było to miejsce publiczne, miejscowi dżentelmeni mogli tu się przechadzać pod dachem, gdy na zewnątrz padało lub posłuchać koncertu. Nie było tu ławek, ustawiono je dopiero w drugiej połowie XIX wieku a miało to na celu zachęcić masy pracujące do uczestniczenia we mszy. Msze tradycyjnie odbywały się w prezbiterium, ale obecnie w tej części nawy u jej szczytu przy Transepcie jest nowy ołtarz i tu są celebrowane cotygodniowe niedzielne msze, w których może uczestniczyć 2 tysiące osób. Jest to też miejsce koncertów i spotkań, kiedy zwiedzałam to miejsce właśnie przygotowywano się do kolejnego wieczornego koncertu, rozkładano instrumenty, niektórzy muzycy już stroili i próbowali a muzyka pięknie rozchodziła się po tym majestatycznym miejscu, szkoda, że bilety były wykupione, bo miałam na taki koncert ochotę.

serce Yorkshire, York Minster, witraż, gotyk, okno, architektura, średniowiecze, katedra, 

Nad tą częścią nawy króluje „The Great West Window” Wielkie Okno Zachodnie znana też, jako „the heart of Yorkshire” czyli serce Yorkshire (regionu ze stolicą w Yorku). Nazwa wzięła się z motywu w maswerku w tym witrażu, jest on właśnie w kształcie serca, jest to dzieło wykonane w latach 1338-9 przez  kamieniarza Ivo de Raghtana i szklarza mistrza Richarda Ketelbarna pracujących dla Arcybiskupa Meltona. Ukazuje ono hierarchię Kościoła, i tak mamy na samym dole ośmiu arcybiskupów w tym samego Meltona, nad nimi są Apostołowie, nad nimi są cztery pary paneli przedstawiającymi sceny z życia Chrystusa i Najświętszej Panienki, (Zwiastowanie, Narodzenie, Zmartwychwstanie i Wniebowstąpienie) nad tym Maria jest ukoronowana u boku swojego syna Chrystusa.

York Minster, katedra, architektura, okno, witraż, średniowiecze

Okno to przeszło gruntowną rekonstrukcję, kamienne elementy zostały całkowicie wymienione w latach 80-tych ubiegłego wieku, dokonano także renowacji łuków pod oknami jest tu nowa interpretacja Księgi Stworzenia, według projektu Rory Young, a współcześni mistrzowie kamieniarscy otrzymali według wiekowej tradycji wolną rękę w interpretacji i użyciu swojej wyobraźni. Piękna to tradycja. 

Część Wschodnia Nawy jest mocno zabudowana, to tu znajduje się Ołtarz Główny serca każdej świątyni, Tron Arcybiskupi „cathedra”, „Quire” Prezbiterium i chór oraz większość kaplic i sarkofagów i kolejne przepiękne witraże.

Quire screen, lektorium, królowie, York Minster, architektura, gotyk, średniowiecze, rzeźba

Quire (prezbiterium, chór) jest otoczone lektorium specjalną przegrodą a jej najbardziej spektakularna część znajduje się od strony Transeptu i nazwana została Królewskim Lektorium, ponieważ zdobiona jest postaciami 15 królów od Wilhelma Zdobywcy do Henryka VI, a w przejściu na suficie mamy broszę z Wniebowzięciem Najświętszej Maryi Panny.

gotyk, quire screen, wniebowzięcie, gotyk, brosza, średniowiecze, religia

Lektorium dodano około 1420 roku w celu wzmocnienia budowli po częściowym zawaleniu się wieży centralnej. Początkowo miało być 14 monarchów, ale Henryk V zmarł dość szybko i postanowiono włączyć też jego następcę króla Henryka VI. Przez to jest tu asymetria siedmiu królów wejście i kolejne osiem figur, z ostatnim królem były kłopoty, w pewnym okresie zastąpiono go Jamesem I (Jakubem I Stewartem), ale ostatecznie Henryk VI powrócił tu w 1810. Nad królami są dwa rzędy aniołów muzycznych jedne grają na instrumentach dworskich a drugie na plebejskich jak dudy z terenów Northumbrii, serpenty (to instrument basowy wykonany głównie z drzewa kasztanowca, powleczonego skórą skręconego czterokrotnie jak wąż, z 6 otworami i miedzianym ustnikiem), i puzonach jak przystało na otoczenie chóru.

lectorium, kings screen, York Minster, gotyk, średniowiecze, architektura, rzeźba

Nad Królewskim Lektorium widać organy, taki instrument funkcjonował tu już, co najmniej od XIV wieku, być może było ich tu nawet kilka, w tym wielkie ograny może właśnie w chórze. W 1631 roku Dziekan poprosił króla o pozwolenie, aby przeznaczyć 1000 funtów otrzymanych w ramach zadośćuczynienia na nowe organy, zostały one zainstalowane na życzenie króla Karola I po północnej stronie prezbiterium, aby nie zasłaniały widoku Wielkiego Okna Wschodniego z nawy. Zostały one zniszczone w czasie Reformacji, nowy instrument muzyczny pojawił się ponownie w latach panowanie Karola II właśnie nad Lektorium. Obecne organy składające się z 5300 piszczałek pochodzą z odbudowy po pożarze z lat 20-tych XIX wieku.

Tu w Presbiterium znajduje się tron arcybiskupi „cathedra” a na ścianach są herby rodzin fundatorów tej wielkiej budowli. Pożar z 1829 zniszczył oryginalny wystrój, ale dzięki precyzyjnym rysunkom wykonanym parę lat wcześniej udało się dokonać rekonstrukcji.

High altar, York Minster, gotyk, katedra, architektura, średniowiecze, historia

Tu mamy też ołtarz, serce każdej świątyni (tu było też sanktuarium św. Williama) i wydaje się on dość skromny nawet perskie dywany i srebrne kandelabry nie powodują tu uczucia przepychu, oprawa drewniana to dzieło lokalnego rzeźbiarza „Mousey” Thompsona z miasta Kilburn w północnym Yorkshire, jego sygnaturką była właśnie myszka stąd przydomek i można ją tu znaleźć na wykonanych przez niego elementach.

York Minster, witraż, konserwacja, architektura, okno

Nawa jest tu zakończona trzema kaplicami Najświętszej Panny św. Stephena i Wszystkich Świętych. Tu znajduje się skarb i duma Minster w Yorku - Wielkie Wschodnie Okno Witrażowe, powstało ono w latach 1405-1408 w warsztacie mistrza Johna Thorntona z Coventry i jest to jeden z największych witraży średniowiecza, (powierzchnia jest większa niż kort tenisowy) a składa się on z 117 paneli ustawionych w 9 kolumnach przestawiających sceny biblijne, stworzenia świata, starego testamentu oraz Księgi Objawienia a także postacie historyczne, rycerze i stwory mitologiczne. Dzieło to miało zadbać o zdrowie moralne wiernych, zadbać o ich czyste sumienie i pokazać im czas sądu. Jest tu postać Boga ze słowami „Ego sum Alpha et Omega” czyli jestem początkiem i końcem – określane to jest literami alfabetu na początku i na końcu, choć inna interpretacja może mówić że jestem wszystko wiedzący czyli widzę wasze dobre i złe uczynki.

Great Eastern Window, witraż wschodni, York Minster, katedra, architektura, gotyk, szkło, witraż, średniowiecze, biblia

fragment witraża, York Minster, szkło, okno, panel, średniowiecze, gotyk,



Co jest dodatkową ciekawostką zachowała się kopia kontraktu między mistrzem Thorntonem a Dziekanem, otrzymał on 56 funtów za wykonanie witraża, jego fundatorem był biskup z Durham Walter Skirlaw ( jest on umieszczony na witrażu), dodatkowo otrzymał Thornton także 10 funtów premii za wykonanie dzieła w terminie. Była tam interesująca klauzula, że rzemieślnik nic nie dostanie, jeżeli Dziekanowi okno się nie będzie podobało. Mam nadzieję, że w czasie mojego następnego pobytu w Yorku to będzie można już to cudeńko podziwiać. Wiszące tam w czasie prac konserwatorskich płótno przedstawiające witraż to nie to samo, choć fragmenty paneli były w specjalnych gablotach i można się im było przyjrzeć z bliska, dobre i to.

York Minster, witraż, okno, gotyk, architektura, szkło, średniowiecze, 

W północnym przejściu tej części wschodniej nawy jest kolejne okno pochodzące z warsztatu mistrza Johna Thorntona z około 1414 roku; wysokość witraża to prawie 24 metry a przedstawia on w 95 panelach życie, śmierć i cuda Arcybiskupa Williama Fitzherberta (zm. 1154), obok jest jedyny pochówek królewski syna Edwarda III księcia Williama z Hatfield, są tu też grobowce paru innych zasłużonych arcybiskupów i arystokracji.

grobowce, York Minster, gotyk, architektura, historia, religia

Warto jest wstąpić do krypty gdzie możemy zobaczyć fragmenty rzymskiego fortu ustanowionego tu w 71 roku n.e. - Eboracum - pisałam o tym w innym wpisie o Yorku. W czasie wykopalisk archeologicznych w czasie ratowania katedry w ubiegłym wieku znaleziono tu ślady z okresu rzymskiego, a także pierwszej normańskiej świątynie zbudowanej przez Thomasa Bayeux, można tu min zobaczyć masywne kolumny i mury wewnętrzne zakryte przez obecny budynek oraz węgary i głowice pięknie rzeźbione. Jest tu urocza wystawa ukazująca historię od rzymian do czasów obecnych oraz skarbiec Katedralny. Tu też w odnowionej i zmodernizowanej zachodniej części krypty znajduje się sarkofag z relikwiami św. Williama (to bardzo ruchliwy święty), które umieszczono w rzymskim sarkofagu. Symboliczne połączenie wszystkich okresów historii tej ziemi na której stoi Minster rzymski sarkofag z symbolem średniowiecznego Yorku w otoczeniu betonu XX wieku wspomagającego fundamenty budynku.

Norman columns, York Minster, katedra, kamień, średniowiecze, styl normański

Jeżeli jeszcze macie siły to zapraszam na wieżę, schodów jest dużo 275 i ciężko się wchodzi, nie wolno zabierać na wieżę dzieci poniżej 8 roku życia, inne muszą być z osobą dorosłą. Przestrzegają też, aby nie wybierały się tam osoby o chorym sercu, z klaustrofobią czy lękiem wysokości, rzeczywiście jest wysoko i dość ciasno, przez niektóre przesmyki lepiej przechodzić bokiem, większy plecak może być problemem, podobnie jak tzw. zbędne kilogramy. Warto jednak zabrać ze sobą lornetkę, bo widoki są niezłe. W czasach średniowiecza ta budowla królowała nad miastem i była widoczna z daleka, była symbolem siły i potęgi wiary, ale i ludzkiego umysłu i umiejętności.

schody, York Minster, architektura, katedra, gotyk,

dach katedry, York Minster, architektura, gotyk, historia, budynek, 

Gorąco zachęcam do zwiedzenia tego miejsca, proszę przeznaczyć na to dużo czasu, przyjrzeć się cudom wielkim i małym, każde okno i kamień zasługuje na odrobinę uwagi, warto jest przysiąść i napawać się jego pięknem, zamknąć oczy i przenieść się o kilka stuleci. Jeżeli mieszkacie i płacicie podatki w Wielkiej Brytanii możecie przy zakupie biletu zadeklarować tzw. Gift Aid, czyli darowiznę, w ten sposób więcej pieniędzy zostanie w katedrze na te wszystkie bardzo kosztowne renowacje.

Godziny otwarcia dla turystów:

Poniedziałek – sobota od 9: 00 (listopad – marzec od 9:30), ostatnie wejście o 16:45

Niedziela od 12: 00, ostatnie wejście 15:45.

Uwaga, jako że jest to tzw. pracująca świątynia i czasem zwiedzanie może być ograniczone z powodu odbywających się ceremonii itp.

Ceny biletów:

Katedra i Krypta

Dorośli - £9

Ulgowe (studenci i emeryci) - £8

Dzieci do 16 roku pod opieką dorosłych – za darmo

Wstęp na Wieżę

Dorośli – £5.50

Ulgowe – £4.50

Dzieci (8-16 lat muszą być z osobą dorosłą) – £3.50

Przypominam o Gift Aid nie tylko wspomożecie Minster, ale da Wam to roczny wstęp, więc można wracać ile dusza zapragnie warto być darczyńcą.

Inne wpisy o Yorku

Eboracum czasy Rzymian

Eoforwic - czasy Anglosaskie

Jorvik miasto Vikingów

York średniowieczny wieża Clifford

Barley House - średniowieczny dom w Yorku

życie codzienne w średniowiecznym Yorku

Dom Skarbnika

Merchant Adventurers Hall cudo średniowiecznego Yorku

Jak widać dużo jest tych wpisów o Yorku, warto tam pojechać a to jeszcze nie jest wszystko co ma to miasto do zaoferowania. Ja wiem że muszę tam wrócić.



środa, 07 września 2011

 

York Minster, katedra w Yorku, architektura, religia, Anglia,

Czas powrócić do Yorku, pojechałam na wycieczkę do tego miasta w ramach objazdu miast katedralnych a przyciągnął mnie do niego piękny gotycki York Minster. Słowo Minster pochodzi ze staro angielskiego mynster, które to ma swoje źródła w łacińskim słowie monasterium i oznaczało min. monastyr, dom zakonny, matkę kościoła, i katedrę, terminologia minster pojawia się w związku z nadaniami królewskimi dla zgromadzenia religijnego, które miało swoje prawa i obowiązki (charter) min. codziennej modlitwy. Z biegiem czasu słowo to zaczęło oznaczać większy budynek kościelny zwłaszcza o znaczeniu katedralnym. Mi się to słowo podoba ma swego rodzaju tajemniczość, York Minster brzmi lepiej niż Katedra w Yorku. O historii miasta już pisałam we wpisach o Eboracum i Eoforwic, Clifford Tower i Jorvik a Minster jest mocno w tę opowieść wpisany.

york minster, katedra, religia, architektura, Anglia, budynek, stone,

Budynek jest ukryty między zabudową, trochę jakby przycupnął dla odpoczynku po trudach życia, może trochę nieświadomy swojego piękna i uroku, może chce pozostać w cieniu, choć sam rzuca go na miasto, stoi sobie taki testament w kamieniu i szkle, obiekt sakralny, dzieło sztuki, cudo architektoniczne. Obeszłam go parę razy zanim zdecydowałam się wejść do środka i od progu już poczułam, że wchodzę prosto w ramiona historii, po chwili może człowieka rozboleć głowa i szyja, bowiem wszędzie jest coś wartego obejrzenia, pod koniec bardzo bolały mnie także ręce od robienia zdjęć.
Chrześcijaństwo dotarło na te tereny w już czasach rzymskich i tak oto w 314 roku „Bishop Eborius" uczestniczył w synodzie w Arles, niestety po wycofaniu się Rzymian źródła są już dość płynne i choć wiemy, że chrześcijaństwo wróciło do Yorku i na chrzest króla Northumbrii Edwina (627 rok n.e.) wybudowano drewniany kościółek, to nie udało się ustalić gdzie stała ta konstrukcja. Czasy świetności miasto Eoforwic przechodzi za czasów biskupa św. Wilfrida w latach 60-tych VII a kiedy w latach 30-tych VIII wieku w mieście pojawia się pierwszy Arcybiskup Egbert jest to prężnie działający ośrodek sakralny, naukowy i kulturalny ze szkołą i biblioteką. To tu kształcił się Alcuin działając na dworze Karola Wielkiego w czasie tzw. karolińskiego renesansu. Niestety do tej pory nie udało się jeszcze odnaleźć śladów po tym kompleksie religijno – szkolnym, a został on całkowicie zniszczony w czasie podboju Normańskiego (1069). Okupanci postanowili także w kamieniu pokazać, kto tu teraz rządzi i nowy Normański Arcybiskup Thomas z Bayeux zabrał się za budowę nowej świątyni a działo się to w latach 1080-1110. Na ślady tej normańskiej katedry możemy natrafić w krypcie, podobnie jak na pozostałości po osadnictwie rzymskim.


W roku 1220 arcybiskup Walter Gray zdecydował o przebudowie katedry, aby stała się ona bardziej okazała i wspanialsza niż ta z Canterbury, no cóż nie ma to jak zdrowa rywalizacja. Przebudowano transept najpierw jego północną część i dodano Chapter House – kapitularz. W 1291 roku rozpoczęto prace nad nawą trwały one ponad 250 lat, lecz warto było czekać, bowiem stanęło w Yorku największe średniowieczne pomieszczenie (wymiary budynku to 160 metrów długości, 76 szerokości, a wieża główna ma 71, wieże zachodnie 56 metrów). W 1407 roku część wieży centralnej się zawaliła i wspaniałe plany zwieńczenia wieży hełmem zostały porzucone, gdy okazało się, że pojawiły się pęknięcia w fundamentach. Budowę ukończono oficjalnie w 1472 roku konsekrując świątynię, choć wieże w części zachodniej nie były jeszcze ukończone i jak niektórzy złośliwie komentują częste rusztowania ta rozbudowa i przebudowa trwa nadal.

York Minster, gotyk, architektura, sklepienie, Anglia, historia

Całe pokolenia pracowały na tej wielkiej budowie, składały datki a architekci i mistrzowie kamieniarscy przychodzili i odchodzili zostawiając ten testament swojego kunsztu i rzemiosła. Była to tak ogromna inwestycja, że ci, co ją zaczęli nigdy nie mieli możliwości obejrzeć ukończone dzieło, ale mieli marzenia i każdy dokładał swoją ciężką pracę dzień po dniu dla wizji, która miała być symbolem wiary, ale stała się także świadectwem ludzkich możliwości i umiejętności. Minster przetrwał reformację, pożary, ale największe zagrożenie zostało odkryte w latach 60-tych ubiegłego wieku, okazało się, że nie tylko są pęknięcia w fundamentach, ale dodatkowo, że one się przemieszczają, 5-letnie prace konserwatorskie uratowały Minster (koszt to prawie 2 miliony funtów). Mistrzowie pracowali przez stulecia i nadal pracują, aby ten budynek mógł cieszyć nasze oczy i serca. W czasie mojego pobytu pracom konserwatorskim poddano słynny witraż w ścianie wschodniej to powód, aby tam pojechać jeszcze raz (koszt tego przedsięwzięcia to prawie 23 miliony).

York minster, rose window, transept, gotyk, architektura, historia, Anglia

Budynek został zbudowany na planie krzyża, z dwoma wieżami przy wejściu zachodnim, wieżą centralną na skrzyżowaniu nawy z transeptem oraz z Salą Kapitularną po stronie północnej. Wchodzi się wejściem przez Transept Południowy i od razu wchodzimy w centrum budowli warto tu sobie trochę postać i dobrze się rozejrzeć. Mamy tu budowlę gotycką, ale w trzech stylach transept to gotyk wczesno angielski, kapitularz i nawa zachodnia to tzw. styl dekoracyjny a część wschodnia z prezbiterium to tzw. styl perpendykularny (określany też, jako późny gotyk angielski lub styl pionowy) a wszystko się doskonale komponuje.

sarkofag Walter Gray, arcybiskup Gray, York Minster, gotyk, architektura, historia

Po prawo od wejścia znajduje się grobowiec arcybiskupa Waltera Graya, który zmienił budowlę normańską w dzieło sztuki, z tyłu nad wejściem pierwszy słynny witraż Rozeta (Rose window), kamienna konstrukcja z połowy XIII wieku nazwana tak z powodu szklanego wypełnienia z XVI wieku reprezentująca tzw. Różę Tudorów powstałą z połączenia róży białej i czerwonej (rody York i Lancaster w wojnie róż) składa się ono z 73 paneli i 7 tysięcy kawałków szkła. Po ostatnim pożarze okazało się, że nastąpiło poważne zniszczenie witraż popękał i było już ponad 40 tysięcy kawałków, parę milionów funtów później dzięki pieczołowitej i długiej rekonstrukcji możemy je znów podziwiać. Przez pewien czas po odnowie po ostatnim pożarze dachu próbowano też przemianować to okno na Marigold ale się ta nazwa nie przyjęła.

Rose window York Minster, gotyk, architekura, historia,

 

rose window York Minster, architektura, roseta, historia

Północna część Transeptu zbudowana w pierwszej fazie przebudowy, wykonana w stylu gotyku wczesno angielskiego faworyzowanego przez Cystersów jest zdominowana olbrzymim oknem „Five Sisters" Pięciu Sióstr. Warto jest poświęcić temu witrażowi chwilę uwagi, jest to jeden z najstarszych witraży, bowiem ukończono go około 1260 roku i jest to największe na świecie okno skomponowane ze szkła w unikalnym stylu „Grisaille", okno skład się z 5 części (mniejszych okienek) każda o wymiarach 16.3m na 1.55m i każda ma inny wzór a składa się ono z ponad 100 tysięcy kawałków. Grisaille to specjalna metoda produkcji witraży, w której używa się monochromów (tło jest szare) popularna w budowlach Cystersów.

grisaille window, glass, okno, witraż, monochromowy, średniowiecze, gotyk, York Minster

W technice tej stosowano specjalne wytrawianie i rycie w szkle a kolorowanie pojawiło się dopiero w XIII wieku, ale jego zadaniem było w zasadzie podkreślenie szarości.

Five sisters window, witraż, gotyk, średniowiecze, architektura, historia, York Minster, katedra


Wzór jest geometryczny z kolorowym szkłem podkreślającym ten układ, a jedyne postacie to scena na dole środkowej części, w której mamy wizerunek Daniela i Habbakuka (proroka Starego Testamentu) w legowisku Lwa, fragment ten pochodzi z wcześniejszego witraża może z 1150 roku z Normańskiej budowli.

okno witrażowe, David i Habbakuk, York Minster, gotyk, szkło, witraże, średniwiecze


Skąd się wzięła nazwa tego witrażu, mówi się, że oparty on został na motywie z arrasów wykreowanych przez pięć sióstr, inni twierdzą, że doszło tu do zatarcia się słów „five Cistercians" i "five sisters" czy jednak to podobieństwo jest tylko przypadkiem nie wiem, ale taki styl jest charakterystyczny właśnie dla Cystersów a okienek jest pięć, więc może jednak? Okno to nawet pojawia się w powieści Dickensa „Nicholas Nickelby". Jest też inna nazwa „Jew Window", czyli Okno Żydowskie a wiąże się ono z faktem, że w czasie jego powstania duża suma pieniędzy została wpłacona przez obywateli gminy żydowskiej, dziekanowi i skarbnikowi Johnowi Romanusowi, który to był fundatorem tego Transeptu w zamian za nadania ziemskie, może więc wykonanie okna zostało opłacone z tego dopływu gotówki.

five sisters, cystersi, witraż, York Minster, gotyk, średniowiecze


Okno to było pierwszą rzeczą, jaką oglądali pielgrzymi przybyli do sanktuarium św. Williama, czy robiło na nich wrażenie? Nie zapominajmy, że to jest XIII wiek i szklane okna to niebywały luksus i tak duża powierzchnia wypełniona szkłem musiała imponować i był to pokaz bogactwa tego miejsca, umiejętności pracujących tu rzemieślników i znaczenia tego ośrodka religijnego.

Hindley Clock, York Minster, gotyk, średniowiecze, katedra


Z ciekawostek w tym Transepcie jest zegar na ścianie „Hindley Clock" z XVI wiecznymi figurami Goga i Magoga oraz zegar astronomiczny dla pamięci alianckich sił powietrznych, które stacjonowały w okolicy i tych, którzy stracili życie w czasie II Wojny. Jest tu ukazana w sposób precyzyjny pozycja słońca w stosunku do York Minster o każdej porze dnia, a nocą konstelacji północnego nieboskłonu, które to prowadziły załogi szczęśliwie do bazy. Bardzo to piękny akcent, finezyjny i symboliczny.

chapter house, York Minster, gotyk dekoracyjny, średniowiecze, historia, architektura


Z Transeptu przechodzimy do Sali Kapitularnej i za pięknie zdobionymi drzwiami kryje się małe cudeńko, którego sklepienie to kopuła bez żadnego wsparcia w centrum konstrukcji, może teraz to nie robi na nas takiego wrażenia, ale na początku XIII wieku to było nie lada osiągnięcie.

sklepienie, sala kapitularna, kapitularz, chapter house, York Minster, katedra, gotyk, kopuła, średniowiecze

Została ona ukończona w 1286 roku i była min użyta na narady przez Edwarda I i II w czasie wojen ze Szkotami. Jest to budowla na planie ośmioboku, przy murach są 44 kamienne siedzenia w grupach po sześć, taka aranżacja powoduje, że Dziekan nie przewodniczy obradom a każdy z Kanoników tu zasiadających ma równe prawo głosu. Nad głowami obradujących są wspaniałe kamienna maszkary, zwierzęta i postacie ludzkie a są tu typowe dla XIII wieku pies, tzw. „Green Man" zielony człowiek itp.

heads, chapter house, york minster, gotyk, średniowiecze, historia, architektura

 

pies, hound, chapter house, york minster, katedra, architektura, stonemasons, goryk

Sala ta była kolorowa, ale malowidła na ścianach zostały usunięte w czasie „konserwacji" w połowie XIX wieku, wielka szkoda, posadzka też pochodzi z tego okresu a oryginalne panele z sufitu można zobaczyć w krypcie.

central tower York Minster, katedra, gotyk, architektura, Anglia, historia
Tyle ciekawych rzeczy a to dopiero początek mała część tego wielkiego budynku, ale stojąc tu pod wieżą właśnie możemy podziwiać jego wielkość. 

ciąg dalszy w York Minster cz.2

 

A  ciekawskich zachęcam do mojego wpisu o codziennym życiu w cieniu katedry w Yorku oraz  -  dom średniowieczny Barley Hall

Flag Counter